Özel Çekme Hakları (SDR) Nedir?

SDR (Special Drawing Rights – Özel Çekme Hakları) Nedir?

Özel çekme hakları (SDR), Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından oluşturulmuş bir para birimidir. Bretton Woods sisteminin sabit döviz kurlarını desteklemek, mevcut uluslararası likiditeyi artırmak ve dolar üzerindeki baskıyı azaltmak için 1969 yılında oluşturulan uluslararası rezerv para birimidir. Bu rezerv para birimi 1969 yılından bu yana IMF ve diğer bazı uluslararası kuruluşlar için ek bir hesap birimi ve rezerv aracı olarak kullanılmaktadır.

IMF 650 milyar dolarlık özel çekme hakkı tahsisini gerçekleştirdi

2009 yılı öncesinde 4 kez SDR tahsisatı yapılmıştır. Toplam tahsisat 12 milyar SDR’dir. 2009 yılında IMF, küresel ekonomik krizin uluslararası piyasalar üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak amacıyla fona üye ülkelerin döviz rezervlerini desteklemek ve küresel likiditeyi artırmak amacıyla küresel ekonomik sisteme 250 milyar dolar tahsis etmiştir.

Uluslararası Para Fonu yeni tip koronavirüs kriziyle mücadele için üye ülkelere toplam 650 milyar dolarlık SDR tahsis etmeyi kabul etti ve bu karar Ağustos 2021’de yürürlüğe girdi. Yapılan yazılı açıklamada “SDR tahsisi, küresel ekonomik sisteme ilave likidite sağlayacak, ülkelerin döviz rezervlerini artıracak ve daha pahalı iç veya dış borçlara olan bağımlılıklarını azaltacak.” değerlendirmesinde bulunulmuştur.

IMF’nin verilerine göre 190 üye ülkeye fondaki mevcut kotaları oranında özel çekme hakkı tahsis edilmiştir. Gelişmekte olan ülkelere yaklaşık 275 milyar dolar gideceğini, düşük gelirli ülkelerin ise yaklaşık 21 milyar dolar alacağını kaydetti.  Bununla birlikte en yüksek SDR tahsisine sahip ülkeler Amerika Birleşik Devletleri (yaklaşık 112,6 milyar dolar), Japonya (yaklaşık 41,8 milyar dolar) ve Çin (yaklaşık 41,3 milyar dolar)’dir. Uluslararası Para Fonu’ndaki payına paralel olarak Türkiye’ye 6,3 milyar dolar tahsis edilmiştir.

SDR’nin Değeri

SDR’nin değeri para sepeti yöntemine göre belirlenir. Başka bir deyişle dolar, avro, sterlin, yen ve yuan gibi küresel ekonomik sistemde önemli yer tutan para birimlerinin baz alındığı bir sepettir. Sepetteki her ülke parasının miktarı o ülkelerin dünya ticaret ve ekonomideki ağırlığını yansıtacak şekilde hesaplanmaktadır. 

SDR’nin değeri ilk yıllarda altın paritesi ile belirlenirdi ve 0,88867 gram saf altın yani 1 SDR = 1 ABD doları ile ifade edilirdi. Ancak Bretton Woods Sisteminin çökmesi ve önemli para birimlerinin dalgalı kur sistemine geçmesiyle birlikte SDR değeri ” para sepeti ” yöntemiyle belirlenmeye başlandı. Para sepeti yöntemine göre ABD dolarının SDR cinsinden karşılığı 1 SDR = 1,422600 ABD ABD dolarıdır.

Uluslararası Para Fonu’nun kotaları toplamı 476.271 milyon SDR olup, SDR rezervlerini üye ülkelere IMF kotaları oranında tahsis etmektedir. Örneğin, Türkiye’nin Uluslararası Para Fonu’ndaki payı 4.658.600 SDR’dir. Bir önceki tablomuzdaki (1 SDR = 1,422600 $) değerlemeye göre, Türkiye’nin SDR’sinin değeri 6.627.324 $’a eşittir.  Türkiye’nin toplam kota içindeki payına baktığımızda ise 0,98 olduğunu görüyoruz.

Önceki yazımı okumak için tıklayınız. – Bullekon Teknik Analiz Eğitimi için tıklayınız. – Bullekon Temel Analiz Eğitimi için tıklayınız.

Comments are closed.