Bretton Woods Nedir ?

Bretton Woods

Bu yazımda sizlere uluslararası para sisteminde bir dönem uygulanmış olan Bretton Woods sisteminden bahsetmek istiyorum. 2.Dünya Savaşı sonlarına doğru savaş sırasında büyük hasar gören ekonomilerin bir an önce toparlanması adına yeni bir uluslararası ticaret ve para sisteminin kurulmasına acilen ihtiyaç duyuluyordu. 1944 yılında yeni kurulacak olan düzeni görüşmek üzere ABD’de bulunan Bretton Woods kasabasında bir konferans düzenlenmeye karar verildi. Konferansta masaya iki plan yatırılmıştır. Birisi ünlü ekonomist Keynes’in hazırlamış olduğu “İngiliz Planı”, diğeri ise ABD Hazine Bakanı White tarafından hazırlanmış ABD’nin desteklediği “White Planı”dır. Ufak değişikliklerle White Planı kabul edilmiştir.

Ayrıca Bretton Woods ’da bizim İMF olarak bildiğimiz Uluslararası Para Fonu ile yine bizim Dünya Bankası olarak bildiğimiz Uluslararası İmar ve Kalkınma Bankası’nın kurulmasına karar verilmiştir. Bu kurumlardan İMF uluslararası para sisteminin işleyişi ile ilgilenecek, Dünya Bankası’nın görevi ise savaş sonrası Avrupa’nın yeniden inşaatı için mali kaynaklar yaratmaktır.

Tahmin edilebileceği gibi yeni uluslararası para sistemine konferansın yapıldığı yer olan Bretton Woods ismi verilmiştir. Ayrıca sistemin işleyişinden İMF sorumlu olduğu için “İMF sistemi” de denmiştir.

Bretton Woods Sistemi Nasıl İşlemektedir?

Bretton Woods ayarlanalabilir sabit kur sistemine dayanmaktadır. Yani her ülke kendi ulusal parasını sabit bir kur üzerinden ABD Doları’na sabitlemiş ve buna da “Dolar Paritesi” demiştir.

Yeni uluslararasıpara sistemine göre ABD haricinde bütün İMF üyeleri resmi kur üzerinden paralarının dolar cinsinden tanımlamışlardır. ABD ise 35$=1 ons şeklinde parasını altına bağlamıştır. ABD bu durumda İMF üyesi ülkelere eğer kendi ellerindeki dolarları ABD Merkez Bankasına arz etmeleri durumunda 35$=1 ons üzerinde onlara altın verme sorumluluğunu üstlenmektedir. Sistemde ulusal paraların dolar paritesi etrafında dalgalanma marjı olarak alt ve üst sınır olarak %1 ile sınırlandırılmıştır.

1950li yıllarda piyasada dolar kıtlığı yaşanmıştır, bunun asıl sebebi savaş yıllarında yıkılan ekonomilerini ayağa kaldırmak Almanya ve Japonya gibi ülkeler için ihtiyaç duyulan araç gerecin sadece ABD’den ithal edilebilmesinden kaynaklı bir dolara olan talepte artış çok fazladır. Bu esnada ABD ilk defa ödemeler bilançosunda açık vermektedir bunun sebebi ise savaş sonrası Avrupa’ya çok fazla yardımlarda bulunmasıdır. Bir süre sonra piyasada dolar kıtlığı yerine dolar bolluğu baş göstermiştir. Bu durumda dolar değer kaybetmiş anlamına gelmektedir. ABD’nin parasını devalüe etmesi gerekir ama parasını 35$=1 onsa sabitlediği için tek başına bunu yapmasına imkânı yoktur.

Savaş sonrası yıkılan ekonomilerini ayağa kaldıran ülkeler biriktirdikleri doları ABD Merkez Bankasına götürüp altına çevirtmeye başladılar. Bu durumun asıl sebebi ise savaş sırasında kaybettikleri altın stoklarını geri kazanmaktan başka bir şey değildir. Bu esnada Fransa Devlet Başkanı General De Gaulle bu sistemin ABD’ye sağladığı avantajdan dolayı bu sisteme savaş açmış ve eski sistem olan altın para standardına geçmeyi savunmuştur.

Bretton Woods Sistemi Neden Yıkılmıştır?

ABD 1960lı yılların sonunda Almanya ve Japonya gibi  ödeme bilançolarında sürekli fazla veren ülkelere paralarını dolara göre revalüe etmesini istiyor ama bu ülkelerde ABD’nin teklifine yanaşmıyorlardı. En sonunda ABD 1971 yılında doları 38$=1 ons ve dalgalanma marjı olarak alt ve üst sınır olarak %2.25 şeklinde devalüe etmiştir. Ama bu devalüasyon bilanço açıklarına etki etmemiştir ve 1973 yılında 42.2$=1 ons şeklinde ikinci bir devalüasyon yapıldı. Bu yapılan devalüasyonla birlikte sanayileşmiş ülkelerin dalgalı kur sistemine geçmesi bir olmuştur ve böylece Bretton Woods tarihe karışmıştır.

Bu yazıyı yazılırken Halil Seyidoğlu Uluslararası İktisat kitabından yararlanılmıştır…

Aşağıdaki yazılarımızda dikkatinizi çekebilir :

Yabancı Yatırımcı Ne Kadar Değerli ?

Yatırımcı Psikolojisi

 

Comments are closed.