Osmanlı Döneminde Borsa

Osmanlı’da ilk borsacılık faaliyeti başlıyor

Osmanlı döneminde borsa
Osmanlı Döneminde borsa

Bu yazımda size Osmanlı döneminde borsa konusunu anlatacağım. Osmanlı döneminde ilk borsacılık faaliyeti 1854 yılında Kırım Savaşı’na dayanır. Kırım Savaşı’nın başlangıcında Osmanlı Devleti, özellikle kamu gelirlerindeki istikrarsızlıklar nedeniyle ciddi mali sorunlarla karşılaşır. Bu nedenle Osmanlı Devleti dış piyasalardan borçlanmaya gitmek durumunda kalır. Dış piyasalardan alınan borçların zamanla devlet tahvili ve hisse senedi işlemlerinin yürütülmesiyle birlikte Osmanlı döneminde borsa 1866 yılında ilk defa Dersaadet Tahvilat Borsası’nın kuruluşuyla başlamıştır.

Osmanlı Dış Borçlanmaya Gidiyor

1877-1878 Osmanlı-Rus Harbinde Galata Bankerleri, Osmanlı Devletine kredi yardımında bulunurlar. Çünkü bankerler, Rusların İstanbul’a girmesiyle tüm mal varlığına el konulacağından edişe duyarlar. Bu nedenle Osmanlı devletine kredi verirler. Bunun karşılığında da Osmanlı Devletinin gelirleri teminat gösterilmiştir. Ancak bu sermaye, az sayıda kişide bulunmasından ve sermayenin zamanla devletin ihtiyaçlarını karşılayamamasından dolayı yetersiz kalır. Böylece ilk defa dış borçlanmaya gidilmiştir.

Galata Bankerleri dernek kuruyor

Osmanlı borçlanma tahvilleri bankerler tarafından zamanla ilgi görmeye başlar. Özellikle Bizans döneminde, çoğunluğunun tüccar ve bankerlerin yaşadıkları Galata’da bunun piyasası oluşmaya başlar. İlk defa gayrimüslim banker denilen sermaye sahipleri tarafından işletilir. Galata Bankerleri bu harekete öncülük etmek için de kendi aralarında örgütlenirler. Böylece bir tüzük hazırlayarak dernek kurmaya karar verirler.

Galata bankerleri, Osmanlı Devleti’nin borçlanma ihtiyacına karşılık piyasada zamanla güçlenir ve para basma yetkisi kazanır. Zamanla faaliyetleri zaman içinde organize olur ve tezgâh üstü işlemlerin yerini resmi olarak bir yapılanmayı ve denetlenmeyi gerektirmese de isim olarak Galata Borsası ismi kullanılmaya başlanır. Bu nedenle Galata Borsası’na sermaye sahiplerinin yarattığı işlem hacmi bakımından Avrupa’nın üçüncü büyük borsası olmayı başarır.

Dersaadet Tahvilat borsası Esham ve Tahvilat Borsası olarak değişiyor

1873 yılında Maliye Nezareti tarafından Dersaadet Tahvilat Borsası adıyla borsaya bir komiser atanır. Maliye Nezaretince bir komiser atanınca da topluluk bu kez Osmanlı himayesi altına girmiş olur.  Zamanla yabancı firmalar faaliyetlerinde kötüye gider ve borsada yapılmaya başlanan hile ile borsa oyunları sonucu istenilen verim alınamamaya başlanır. Böylece, 1895 yılında itibarı sarsılan Dersaadet Tahvilât Borsası’nda 1904 yılında yeni düzenlemelere gidilir ve 1906 yılında borsanın ismi Esham ve Tahvilat Borsası olarak değiştirilir. Bu yeni düzenlemeyle borsada vergilendirme ve ceza işlemleri dahil edilmiştir. Halka açık şirketler dikkate alındığında, ll. Meşrutiyet ilan edilinceye kadar İstanbul, Beyrut ve Selanik’te kurulmuş yabancı şirketlerin menkul kıymetleri işlem görüyordu. Özellikle Panama ile Süveyş kanallarının tahvil ve hisse senetleri işlem görmekteydi.  Ancak 1908 yılından itibaren İttihat ve Terakki Partisi’nin genel ekonomik politikası olan Milli Ekonomi Politikası doğrulusunda yerli şirketler de borsada işlem görmeye başlamıştır. Bu kuruluş varlığını Cumhuriyet dönemine kadar varlığını sürdürmüştür.

Bir önceki yazımı okumak için: https://www.bullekon.com/muhasebe-meslegi-muhasebe-egitimi/

Bullekon Teknik Analiz Eğitimi: https://www.udemy.com/course/bullekon-teknik-analiz-egitimi/?couponCode=BULLEKONWEB2

Bullekon Temel Analiz Eğitimi: https://www.udemy.com/course/bullekon-temel-analiz-egitimi/?couponCode=BULLEKON101

Comments are closed.